Net geen 400 Teaching Artists uit 5 continenten, 3 dagen lang samen in Antwerpen. Een krachttoer die tot stand kwam door een intense samenwerking tussen OPENDOEK en het Koninklijk Conservatorium Antwerpen. Onder het toeziend oog van ITAC, de International Teaching Artist Collaborative, en partner Fontys Academy of the Arts werd kunstencentrum DE SINGEL een vernieuwende ontmoetingsplek voor kunst, educatie en maatschappelijke verandering.
Wie passeerde bij het bellenblaas-Burst-bed in de binnentuin – een toegankelijke performance voor en met neurodivergente families – of zich in The Office of Kindness liet certificeren als officially kind, wist meteen dat dit geen klassieke conferentie werd. ITAC8 werd een interactieve uitwisseling van ideeën en good practices, met ook ruimte voor rust en zintuiglijke ontprikkeling. Een conferentie die maatschappelijke problemen en internationale conflicten niet uit de weg ging, maar net aangreep om inspiratie te bieden voor veerkrachtige samenlevingen.
Het begon feestelijk, met een vrolijke fanfare onder leiding van Bart Van Aken. Meer dan 200 internationale jonge performers trokken met handig in elkaar gezet recyclagemateriaal door de gangen tot in de Rode Zaal, waar Teaching Artists, experten, beleidsmakers en Caroline Gennez, Vlaams minister van Welzijn en Armoedebestrijding, Cultuur en Gelijke Kansen, hen met stijgende verbazing ontvingen.
Meteen werd duidelijk dat ITAC8 meer wilde zijn dan een plek om kennis uit te wisselen. Met de dagthema’s Arts & Education, Arts & Care en Arts & Conflict werd bewust ook een publiek buiten de vertrouwde kring van Teaching Artists aangesproken. Mensen uit onderwijs, zorg, deeltijds kunstonderwijs en andere maatschappelijke domeinen kwamen mee aan tafel. Ondanks de grote verschillen bleek er een sterke gedeelde basis: een zoektocht naar verbinding binnen de diversiteit.
De eerste dag bracht ons terug naar de essentie van Teaching Artistry: kunstzinnigheid activeren bij mensen. Eric Booth zette die gedachte krachtig neer in zijn keynote The sleeping Giant, terwijl workshops en gesprekken de theorie in de praktijk brachten.
Wat gebeurt er wanneer kunst niet alleen iets is wat je leert, maar ook een manier om te onderzoeken, vragen te stellen en nieuwe mogelijkheden te ervaren? Het sloot aan bij Dorothy Heathcote’s 'a vision of the possible': kunst kan ons voorbij het bekende brengen en laten ervaren dat het ook anders kan.
De reacties na afloop waren veelzeggend. 'Ik kan niet meer op dezelfde manier lesgeven als voordien,' zei een van de deelnemers. Misschien zit daar ook een vorm van impact die niet in cijfers te vatten is: een conferentie kan honderden mensen samenbrengen, maar de echte verandering begint soms pas wanneer iemand de volgende dag een klas binnenstapt en iets anders probeert.
Op dag twee verschoof de blik naar zorg en welzijn. In Lieve Nagels’ lezing over kunst op verwijzing werd duidelijk hoe belangrijk de rol van de kunstenaar in zorgcontexten wordt. Daarbij keerde een principe steeds terug: wederkerigheid. Nothing about us without us: wie met mensen werkt, moet hen niet alleen uitnodigen voor, maar ook in het project een stem geven.
Kunstenaars brengen iets eigens mee. Ze tekenen soms bewust buiten de lijntjes, stellen vragen die niet voor de hand liggen en zoeken naar mogelijkheden waar anderen eerst beperkingen zien. Niet om de zorg over te nemen, of te doen alsof kunst alle problemen kan oplossen. Wel om samen te onderzoeken wat mogelijk wordt wanneer verschillende manieren van kijken elkaar ontmoeten.
Waar kunst vroeger soms eerder als een middel werd ingezet, is de beweging steeds vaker 'tweerichtingsverkeer': niet alleen wat kunst voor de zorg kan betekenen, maar ook wat zorg voor de kunst kan betekenen. In Antwerpen krijgt dat alvast een vervolg, met nieuwe samenwerkingen tussen studenten uit kunstopleidingen en de studierichting ergotherapie.
De Israëlische Chen Alon en de Palestijnse Sulaiman Khatib, de Israëlisch-Palestijnse medeoprichters van Combatants for Peace, openden de derde dag met een inspirerende getuigenis over hun blijvende keuze voor geweldloosheid en zoektocht naar verbinding en vrede temidden het alomtegenwoordige conflict in hun samenlevingen.
De conferentie had, wat Chen Alon betreft, zelfs evengoed met het thema Conflict kunnen beginnen: zit burgerschap immers niet evengoed in zorg en educatie, in gemeenschappen, in de hele samenleving?
Ook hun documentaire There Is Another Way bleef nazinderen. Niet alleen tijdens de vertoning, maar ook erna. Gesprekken gingen verder, mensen bleven bij elkaar en deelnemers gingen samen uit eten. Zo kreeg de dialoog alle kansen om verder te gaan dan de duur van de conferentie. 'We zouden deze film eigenlijk aan ál onze studenten moeten aanbieden,' zei iemand uit de dansopleiding, 'niet alleen aan de meer voor de hand liggende opleidingen.'
Een goede conferentie geeft niet noodzakelijk antwoorden. Soms zorgt ze ervoor dat een vraag langer blijft hangen. Daarin schuilt ook de kracht van artistieke praktijken: ruimte creëren om andere mogelijkheden te zien.
De impact van ITAC8 valt vandaag nog niet volledig te meten. Sommige bewegingen hebben tijd nodig om te groeien. Andere effecten zijn meteen zichtbaar: nieuwe contacten tussen uiteenlopende opleidingen, ideeën voor samenwerkingen met cultuurinstellingen en deelnemers die hun praktijk anders willen aanpakken.
ITAC8 liet bovendien zien hoe groot en divers het veld van Teaching Artistry inmiddels is. Nieuwe ITAC Hubs werden gelanceerd en de internationale spreiding wordt steeds groter. Daardoor komen ook perspectieven binnen die niet altijd vanzelfsprekend zijn in een West-Europees conferentieverhaal.
De contexten verschillen, net als de maatschappelijke uitdagingen en de manier waarop kunst, onderwijs en zorg georganiseerd zijn. Maar onder die verschillen zit een gedeelde overtuiging: kunst kan mensen activeren en hen anders naar zichzelf, naar elkaar en naar de wereld laten kijken. Misschien is dat wel de gemeenschappelijke taal van Teaching Artists.
Wat vaststaat: bijna 400 mensen kwamen drie dagen samen in Antwerpen. Ze ontmoetten elkaar, stelden vanzelfsprekendheden in vraag en ervoeren kunst op heel verschillende manieren. Ze gingen naar huis met nieuwe vragen, inzichten en verbindingen.
De conferentie reist nu mee naar klaslokalen, ateliers, zorginstellingen, cultuurhuizen en gemeenschappen over de hele wereld. In nieuwe samenwerkingen, in andere manieren van lesgeven, in vragen die nog geen antwoord hebben. Daar zit misschien wel de echte impact: niet in wat er tijdens die drie dagen werd afgerond, maar in wat er daarna opnieuw begint.
Louder Together opnieuw beleven? Dat kan.
Foto's
© Luca Depuydt
© Johan De Paepe
© Kristian G. Selon, SEANSE
© Joris Vervliet
